«Στοιχείο πλοκής» και η διαφορά του με την «πλοκή»

Δημόσια βιβλιοθήκη Κίνας Binhai, Tianjin, China

Στα λογοτεχνικά κείμενα υπάρχει ένα (ή και περισσότερα) συγκεκριμένο «γεγονός» που πυροδοτεί μια σειρά από λογοτεχνικές σκηνές, όπου οι τελευταίες συντελούν στην προώθηση της πλοκής. Το γεγονός που πυροδοτεί μια κατάσταση και προκαλεί τις υπόλοιπες ονομάζεται «Στοιχείο πλοκής».  Στην ουσία η τεχνική αυτή προβλέπει μία αρχή που ξεκινά με ένα ασήμαντο γεγονός, χωρίς δράμα, το οποίο αποτελεί και τον καταλύτη των γεγονότων που θα ακολουθήσουν.

Στην Ιλιάδα, ο θυμός του Αχιλλέα είναι το γεγονός με το οποίο ξεκινάει η πλοκή αυτού του ομηρικού έπους. Σ’ αυτό το στοιχείο στηρίζεται η προώθηση και εξέλιξη της πλοκής. Στην Οδύσσεια, το στοιχείο πλοκής είναι η λαχτάρα και ο πόθος του Οδυσσέα να επιστρέψει στην Ιθάκη.

Θυμηθείτε: όταν η σταδιακή εξέλιξη της πλοκής καταργεί ένα στοιχείο πλοκής, ο συγγραφέας αυτόματα δημιουργεί και εισάγει ένα νέο. Έτσι μόνο εξασφαλίζεται η περαιτέρω προώθηση της πλοκής.

Το «Στοιχείο πλοκής» δεν πρέπει να μπερδεύεται με την «Πλοκή» καθαυτή.

MVRDV-Tianjin_Library-05

Το Μάτι, οπου στο εσωτερικό του γίνονται διαλέξεις

Από τι αποτελείται η Πλοκή και τα συμπεράσματα που απορρέουν

Αποτελείται από το «υλικό» και την «τεχνική» τα οποία αφορούν το σύνολο των λογοτεχνικών κειμένων. Μ’ άλλα λόγια, το υλικό είναι η «πρώτη ύλη» του λογοτεχνικού έργου, ενώ η τεχνική είναι το σύνολο των αισθητικών αρχών που μετατρέπουν αυτή την πρώτη ύλη σε έργο τέχνης, δηλαδή σε αντικείμενο που μπορεί κανείς να το βιώσει καλλιτεχνικά.

Η «ιστορία» αποτελείται από μια σειρά γεγονότων, αληθινών ή μυθοπλαστικών ή και τα δύο, διευθετημένων με βάση τις χρονικο-αιτιολογικές σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ τους· «πλοκή» είναι η αφήγηση αυτών των γεγονότων, η οποία αυτόματα συνεπάγεται την καλλιτεχνική τους αναδιάρθρωση, μέσα από την κατάργηση των χρονικών και αιτιακών σχέσεων, την προσθήκη σχολίων ή παρεκβάσεων.

Με βάση τα παραπάνω, απορρέουν τα εξής συμπεράσματα:

Πρώτον: η πλοκή είναι το κατεξοχήν διακριτικό στοιχείο της αφήγησης· οπότε είναι απαραίτητη η μελέτη των μηχανισμών και των τεχνικών που χρησιμοποιούν οι συγγραφείς για την κατασκευή της.

Οι μηχανισμοί αυτοί και τεχνικές, συνήθως αιτιολογούνται με ρεαλιστικούς τρόπους με αποκλειστικό σκοπό ο αναγνώστης να τους αποδέχεται χωρίς να παραξενεύεται ή να προβληματίζεται.

Στη μοντέρνα λογοτεχνία όμως, οι τεχνικές αυτές μπορούν να παρουσιαστούν στον αναγνώστη εντελώς απογυμνωμένες, χωρίς να αιτιολογούνται ρεαλιστικά· με τον τρόπο αυτό αποκαλύπτουν τις συνθήκες και τους όρους κατασκευής της πλοκής, όπου μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο αναγνώστης εκπαιδεύεται με σκοπό να τους αποδεχτεί.

Δεύτερον: η φυσική (χρονική) σειρά της δράσης δεν συμπίπτει ποτέ με την πλοκή. Όλοι οι συγγραφείς την αλλάζουν για (α) λόγους αισθητικής (β) η αποτύπωση της σειράς με απόλυτη ακρίβεια είναι ακατόρθωτη.

Γιατί είναι ακατόρθωτη;

Διότι ο χρόνος της ιστορίας είναι πολυδιάστατος ενώ ο χρόνος της πλοκής γραμμικός (αφού πρόκειται για κείμενο): όλα όσα στην «ιστορία» συμβαίνουν ταυτόχρονα, στην «πλοκή» θα εμφανιστούν αναγκαστικά το ένα μετά το άλλο.

Tianjin Binhai Public Library

Advertisements