Η διάκριση μεταξύ «λέγω» και «δείχνω»

… ή αλλιώς telling και showing, μία θεωρία που εισήγαγε στην λογοτεχνία ο Βρετανός συγγραφέας Henry James, η οποία έχει τη ρίζα της στον πιο διάσημο πλατωνικό διάλογο, την Πολιτεία, όπου ο Σωκράτης αναφέρει δύο τρόπους με τους οποίους μπορεί να παρουσιαστεί ο λόγος:

α) διήγησις

β) μίμησις

Στην πρώτη περίπτωση, ο αφηγητής είναι και ο πρωταγωνιστής. Στην δεύτερη, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι δεν είναι εκείνος που μιλά.

Πίσω στην θεωρία του Henry James, πρόκειται για τους δύο βασικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να οργανώσει το υλικό του ο αφηγητής. Στην περίπτωση «λέγω», ο αφηγητής κρατά ο ίδιος το λόγο και μας μεταφέρει εκείνος τόσο τα διάφορα γεγονότα της αφήγησης όσο και τα λόγια των χαρακτήρων χωρίς να υπάρχει δράση και διάλογος. Προσφέρει στον αναγνώστη κάποια βασικά στοιχεία της πλοκής, δίχως να καθυστερεί ή να διασπά τη ροή της ιστορίας. Αντίθετα, στην περίπτωση «δείχνω», ο αφηγητής παρουσιάζει έναν χαρακτήρα μέσα από διαδοχικές λογοτεχνικές σκηνές αποτελούμενες από παραγράφους, οι οποίες εστιάζουν στον τρόπο λειτουργίας, ομιλίας και αντιδράσεως του περιγραφόμενου χαρακτήρα. Περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτά τα θέματα θα βρείτε στο νέο μου βιβλίο «Στοιχεία Συγγραφής» στο κεφάλαιο «Περί χαρακτήρων» και το κεφάλαιο «Πλοκή και τα επιμέρους στοιχεία της».

Οι δύο αυτές αφηγηματικές επιλογές δεν απαντώνται ποτέ αμιγείς αλλά πάντοτε συνδυάζονται μεταξύ τους.

Με άλλα λόγια, ένα αφηγηματικό κείμενο δεν μπορεί να εμφανίζεται μόνο ως «λέγω» ούτε μόνο ως «δείχνω». Απλώς, ένας από τους δύο τρόπους κυριαρχεί και επισκιάζει τον άλλο, ενώ οι συγκεκριμένες επιλογές του αφηγητή, δηλαδή σε ποιο σημείο της αφήγησης αντιστοιχεί κάθε τεχνική, προδίδουν ως ένα βαθμό τις προθέσεις του.

Ο Γάλλος αφηγηματολόγος Gerard Genette ισχυρίζεται ότι οι διακρίσεις όπως η πλατωνική «μίμησις/διήγησις» και η αγγλοσαξονική «λέγω/δείχνω» είναι στην ουσία πλασματικές: η αφήγηση δεν μπορεί να είναι ποτέ μια καθαρή μίμηση αφού πρόκειται για ένα είδος λεκτικό και προϋποθέτει την παρουσία αφηγητή· ακόμη και το «δείχνω», συνεχίζει να εξηγεί ο Genette, δεν είναι παρά μια μορφή του «λέγω».

Σας ευχαριστώ που διαβάσατε το άρθρο μου.

Είμαι ο Δημήτρης Δραγούνης. Συγγραφέας των βιβλίων «Η έπαυλη των νεκρών» και «Στοιχεία Συγγραφής», όπου το τελευταίο μόλις κυκλοφόρησε. Αγοράστε το από τις εκδόσεις Φυλάτος και θ’ αποσταλεί με δωρεάν ταχυδρομικά σπίτι σας. Ακολουθήστε με στην ιστοσελίδα μου www.dragounis.wordpress.com για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα μου όπως και στα social media: Facebook: Dimitri Dragounis, Twitter: @james_dragoon, YouTube: Dimitri Dragounis

Advertisements