Διαχείριση λογοτεχνικού χρόνου

Εθνική βιβλιοθήκη Τσεχίας, Πράγα

Σήμερα θα εμβαθύνουμε στην διαχείριση του λογοτεχνικού χρόνου. Οι ορολογίες που θα εξετάσουμε είναι:

  • Συστολή και διαστολή χρόνου
  • Αφηγηματική οικονομία
  • Χρονική μετατόπιση
  • Αναδρομή ή Ανάληψη
  • Προβολή ή Πρόληψη

Συστολή και διαστολή του χρόνου

Ο χρόνος μιας αφήγησης είναι διαφορετικός από τον πραγματικό χρόνο των γεγονότων που εξιστορούνται. Συμπίπτουν μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις.

Μπορεί ο πραγματικός χρόνος ενός γεγονότος να κράτησε π.χ. μια ολόκληρη ημέρα, στην αφηγηματική πράξη όμως, αυτή η διάρκεια μπορεί να συστέλλεται ή να διαστέλλεται. Αυτό γίνεται για λόγους αφηγηματικής οικονομίας. [Αφηγηματική οικονομία είναι η σωστή ρύθμιση στην εξέλιξη του αφηγηματικού υλικού (ή αλλιώς «πρωτόλειου κειμένου»)].

Ο αφηγητής, έχει το δικαίωμα να διαχειρίζεται τον αφηγηματικό χρόνο προς όφελός του για κάθε συγκεκριμένο γεγονός. Εάν κρίνει ότι ένα γεγονός δεν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, το περιστέλλει και το περιορίζει χρονικά. Αυτή την περιστολή χρονικής διάρκειας, την ονομάζουμε συστολή του χρόνου. Αντίθετα, όταν κάποιο γεγονός κριθεί ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, η αφήγηση το διευρύνει, το απλώνει χρονικά, διαστέλλοντας την χρονική του διάρκεια, πράξη που ονομάζεται διαστολή του χρόνου.

Η αφηγηματική ανάπτυξη γεγονότων που δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία προκαλούν στο αφηγηματικό υλικό τα εξής: να γίνεται πλαδαρή η αφήγηση, να είναι βραδύς ο αφηγηματικός ρυθμός και παράλληλα χαλαρώνει την αφηγηματική ένταση.

Εάν ο αφηγηματικός χρόνος πρέπει να διασταλεί αυτό θα γίνει διότι:

  • Το γεγονός έχει αφηγηματικό ενδιαφέρον
  • Πρέπει να δοθεί αίσθηση μιας διάρκειας
  • Η κειμενική έκταση του γεγονότος, βοηθάει στην περαιτέρω εξέλιξη της πλοκής

Είναι αυτονόητο ότι η διαστολή του χρόνου και το αφηγηματικό άπλωμα ενός γεγονότος, προκαλούν τεράστια επιβράδυνση στην εξέλιξη της πλοκής και αυτό είναι μειονέκτημα γιατί χαλαρώνει ο αφηγηματικός ρυθμός.

Χρονική μετατόπιση

Στο βιβλίο μου «Στοιχεία Συγγραφής», εξηγώ ότι «Πλοκή είναι η αφήγηση γεγονότων, με έμφαση στο πως ένα γεγονός προκαλεί το επόμενο». Πρόκειται για τον κλασικό τρόπο με τον οποίο εξιστορούνται τα διάφορα γεγονότα και περιστατικά, την λεγόμενη ευθύγραμμη αφήγηση. Η αφήγηση καταγράφεται με χρονική τάξη και αλληλουχία από το Α προς το Β, το Β προς το Γ, κ.ο.κ.

Στα σύγχρονα λογοτεχνικά κείμενα, δεν συνηθίζεται να απαντάται η ευθύγραμμη αφήγηση διότι είναι η πιο απλοϊκή αλλά παράλληλα η πιο μονότονη μέθοδος καταγραφής της πλοκής. Γι’ αυτό και χρησιμοποιούμε την χρονική μετατόπιση ώστε να μεταπηδούμε με ευκολία μπρος ή πίσω στον λογοτεχνικό χρόνο για οικονομία χώρου και σασπένς.

Η χρονική μετατόπιση της αφήγησης στο παρελθόν ονομάζεται αναδρομή ή ανάληψη.

Η αφήγηση εγκαταλείπει το συγκεκριμένο χρονικό σημείο στο οποίο βρίσκεται μια συγκεκριμένη στιγμή, και ανάγεται σε προγενέστερες χρονικές στιγμές.

Δηλαδή: κάποια στιγμή διακόπτεται η κανονική ροή της αφήγησης και ο αφηγητής, μετατοπιζόμενος από το «τώρα» στο «τότε» της αφήγησης, ανάγεται σε γεγονότα χρονικά προγενέστερα και παλαιότερα.

ΤΕΧΝΙΚΗ: Με την ολοκλήρωση της αναδρομής, η αφήγηση επανέρχεται στην κανονική της ροή με παρεμβολή μιας ολόκληρης κενής σειράς αφού τελειώσει η παράγραφος της αναδρομής και επανερχόμαστε είτε με νέα παράγραφο χωρίς εσοχή, είτε ξεκινώντας με καινούριο κεφάλαιο. Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται και στην προβολή.

Με αυτό τον τρόπο παύει η αφήγηση να είναι επίπεδη και ευθύγραμμη και αποκτά χρονικό βάθος. Παράλληλα, φωτίζονται γεγονότα και καταστάσεις που οι αιτία τους ανάγεται στο παρελθόν και όχι στο «τώρα» της αφήγησης.

Πώς συμβαίνει το αντίθετο; Πως θα μεταφέρει ο συγγραφέας (μέσω του αφηγητή) τον λογοτεχνικό χρόνο στο μέλλον;

Με την τεχνική που ονομάζεται προβολή ή πρόληψη.

Δηλαδή: ο αφηγητής, από το «τώρα» της ιστορίας ανάγεται στο μέλλον και εκθέτει πράγματα που πιστεύει ή γνωρίζει ή εικάζει ότι θα συμβούν μελλοντικά, ακολουθώντας την τεχνική που περιγράψαμε παραπάνω.

Σας ευχαριστώ που διαβάσατε το άρθρο μου. Δείτε εδώ το βίντεο του νέου μου βιβλίου.

Είμαι ο Δημήτρης Δραγούνης. Συγγραφέας των βιβλίων «Η έπαυλη των νεκρών» και «Στοιχεία Συγγραφής», όπου το τελευταίο μόλις κυκλοφόρησε. Αγοράστε το από τις εκδόσεις Φυλάτος και θ’ αποσταλεί με δωρεάν ταχυδρομικά σπίτι σας ή από τα βιβλιοπωλεία ΙΑΝΟΣ.

Ακολουθήστε με στην ιστοσελίδα μου http://www.dragounis.wordpress.com για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα μου όπως και στα social media: Facebook: Dimitri Dragounis, Twitter: @james_dragoon, YouTube: Dimitri Dragounis

 

Advertisements